KUTEKWA KWA RAIS MADURO NA MAREKANI, KUTAATHIRI VIPI HATUA ZA CHINA NA URUSI?

 

Kadri Nicolás Maduro na mkewe Cillia Flores wanavyokabiliana na mashtaka ya dawa za kulevya na silaha huko New York, wataalamu wanaulizana kama kukamatwa kwa kiongozi wa Venezuela kuna maanisha nini kwa kanuni za kimataifa na kama kunaweza kuhamasisha nchi nyingine kufanya hivyo.

Rais Donald Trump amesema kuwa Marekani itasimamia Venezuela hadi pale "mpito salama, sahihi na wa busara" unaweza kuhakikisha. Pia ametaja wito wake wa kutaka kuunganisha Greenland na kumtaja Doktrini ya Monroe ya 1823, inayosisitiza ukuu wa Marekani katika nusu ya magharibi.

Majirani wa Venezuela na washirika wake wa muda mrefu, Urusi na China, wamekosoa hatua za Marekani, wakihofia kwamba zinakiuka sheria za kimataifa na kuweka mfano hatari. Hata hivyo, baadhi ya washirika wa Marekani, kama Uingereza, Ujerumani na Ufaransa, wamekuwa makini katika majibu yao na kuepuka kukosoa moja kwa moja.

Kwa hivyo Uchina na Urusi zinaweza kutazamaje hali hiyo na inaweza kuathiri vitendo vyao?

Inachukuliwaje na China?

"Ikiwa Marekani inajitathamini haki ya kutumia nguvu za kijeshi kukamata viongozi wa kigeni wanaoshutumiwa kwa uhalifu, ni nini kinazuia China kudai mamlaka sawa juu ya uongozi wa Taiwan?" Seneta wa Marekani Mark Warner aliuliza.

Aliongeza kwamba kufuata mfano huu kunaweza kudhoofisha kanuni zinazozuia machafuko duniani na kutoa nafasi kwa serikali zenye mamlaka makali kuzitumia.

Hata hivyo, wataalamu wanasema hatua ya Marekani haimaanishi moja kwa moja kuwa China itachukua hatua kama hizo.

Hoo Tiang Boon, profesa msaidizi wa Chuo Kikuu cha Nanyang, Singapore, anasema: "Wachina hawawezi kuunganisha moja kwa moja tatizo la Venezuela na la Taiwan… China haiwezi kuchukua hatua kwa sababu ya matendo ya Trump."

Waziri wa Mambo ya Nje wa China, Wang Yi, amekosoa matumizi ya nguvu ya Marekani, akisema ni ukiukaji wa sheria za kimataifa na uvunjaji wa uhuru wa Venezuela: "Hatujawahi kuamini kwamba nchi yoyote inaweza kuwa polisi wa kimataifa."

Nicolas Maduro alikutana na Rais wa China Xi Jinping katika ziara ya Beijing Septemba 2023

Wataalamu pia wanasema kuna tofauti muhimu: kwa Beijing, Taiwan ni jimbo, wakati Venezuela ni taifa huru. Kwa hivyo, hatua yoyote ya kuingilia Taiwan itachukuliwa kama jambo la ndani, si la kimataifa. Viongozi wa bunge la Taiwan pia wanaona kuwa kukamata rais wao si sehemu ya mipango ya Beijing.

"Inachotaka China sio kumwondoa mkuu wa serikali kwa nguvu au kulipua kisiwa kizima cha Taiwan na kuondoka, inachotaka ni kuunganishwa tena na utawala wa Beijing," Hou Han-ting, mbunge wa Taiwan, aliiambia CTi News. "Kwa hivyo, kwa mtazamo huo, kurudia kile Marekani inachofanya sasa huko Venezuela sio jinsi Beijing inavyotarajia kutwaa tena Taiwan."

Hata hivyo, baadhi ya wachunguzi wa mambo wanasema kwamba kupelekwa kwa Marekani kwa mali muhimu za wanamaji kwenye Karibiani kunaweza kuonekana mjini Beijing kama mabadiliko ya muda katika mtazamo wa kimataifa wa Washington, ambayo inaweza kuathiri kwa njia isiyo ya moja kwa moja nyakati za majibu katika mikoa mingine. Lakini wataalam ambao walizungumza na BBC pia wamesema kuwa hii sio peke yake itaelekeza hesabu ya Beijing kuhusu Taiwan - kisiwa bado kina mikataba mikubwa na Marekani na hununua kiasi kikubwa cha silaha kutoka Washington.

Ambapo China inaweza kufaidika, hata hivyo, ni katika kuunda mitazamo ya kimataifa ya tabia ya Marekani.

Inawaruhusu wanadiplomasia wa China na vyombo vya habari kuwasilisha Marekani kama kikosi kisicho imara ambacho uingiliaji kati wake unadhoofisha kanuni za kimataifa, huku ikiwasilisha China kama mtetezi wa uhuru - ingawa wakosoaji wanaona shughuli ya China katika maeneo yanayogombaniwa kama vile Bahari ya Kusini ya China, ambako imejenga na kuweka kijeshi visiwa bandia, kwa kutumia walinzi wa pwani na vyombo vya majini kutekeleza madai ya baharini yenye mgogoro.

Uhusiano wa China na Venezuela

Saa chache kabla ya Marekani kuanza operesheni zake, Maduro alimpokea mwakilishi wa China Qiu Xiaoqi mjini Caracas

Uhusiano wa China na Venezuela umejengwa kwa zaidi ya miaka ishirini na unategemea zaidi fursa za kiuchumi kuliko mshikamano wa kisiasa.

Hapo awali, chini ya Hugo Chávez na kisha Nicolás Maduro, Caracas ilikua na uhusiano wa karibu na Beijing wakati mahusiano yake na Washington yalipoanza kudorora.

China ikawa mkopeshaji mkubwa zaidi wa Venezuela; mikopo ililipwa kwa mafuta, na China ikapata nishati na msaada wa kisiasa.

Hata hivyo, hatua ya China katika Amerika ya Latin inakabiliwa na changamoto.

Baada ya muda, nyayo za China nchini Venezuela zilikuja kuwa ishara ya ushirikiano wake mpana kote Amerika ya Kusini, ambapo inatafuta masoko, maliasili na uungwaji mkono wa kidiplomasia huku ikijionyesha kama mshirika anayeheshimu uhuru na kutoingilia kati.

Panama hivi karibuni iliondoka kwenye mradi wa Belt and Road, na mgombea aliyesaidiwa na Trump, Nasry Asfura, alishinda uchaguzi wa Honduras, akihatarisha kuanzisha tena uhusiano na Taiwan baada ya kubadilisha uhusiano kutoka Taipei hadi Beijing mwaka 2023.

Ina maanisha nini kwa Urusi?

Rais wa Urusi Vladimir Putin alimpokea Nicolas Maduro huko Moscow mnamo Mei 2025

Seneta Mark Warner pia aliuliza kama hatua za Marekani zinaweza kuongeza hamu ya Urusi kufuata malengo yake kwa kutumia nguvu za kijeshi badala ya kidiplomasia: "Ni nini kinazuia Vladimir Putin kudai haki ya kukamata rais wa Ukraine?"

Jibu la Urusi limekuwa la tahadhari. Wakati Moscow ikisalia kuzingatia vita vya Ukraine, uhusiano wake na Venezuela unaonyesha msaada wa muda mrefu, hasa katika ushirikiano wa nishati, silaha na mafunzo ya kijeshi.

Ingawa wanadiplomasia wa Urusi wameilaani Marekani na kutaka Rais Maduro aachiliwe, Rais Vladimir Putin mwenyewe bado hajatoa maoni yake hadharani.

Bado, kuna shaka kidogo kwamba Kremlin inafuatilia kwa karibu maendeleo.

Hali hiyo inamwacha Putin katika wakati mgumu. Inawezekana kwamba anaweza kutumia operesheni ya Marekani huko Venezuela kuhalalisha uvamizi wake mwenyewe kwa Ukraine - mara kwa mara amezishutumu nchi za Magharibi kwa ubaguzi, akitaja, kwa mfano, vita vya Iraq na hatua ya Nato kulipua Yugoslavia.

Putin kwa muda mrefu amekuwa akikosa imani na Marekani na mara kwa mara amekuwa akiikosoa Washington kwa kuingilia masuala ya nchi nyingine, akiuelezea mkakati huu kuwa ni moja ya mambo yaliyodhoofisha uhusiano kati ya Urusi na nchi za Magharibi. Kukamatwa kwa Maduro kutoka chumba chake cha kulala kunaweza kuimarisha hofu ya Kremlin ya juhudi zinazoongozwa na Marekani za kubadilisha serikali.

Lakini matamshi ya Kiamerika ya hawkish kuhusu haki ya uongozi katika "ulimwengu wake" yanapatana na mtazamo wa ulimwengu wa Kremlin, ambao unashikilia kuwa Urusi ina haki ya kuendeleza maslahi yake katika mipaka yake.

Ikulu ya Kremlin iliwahi kufikiria ushindi wa haraka nchini Ukraine, lakini karibu miaka minne tangu uvamizi wake kamili, Urusi bado imekwama mashariki mwa Ukraine - tofauti kabisa na wepesi wa operesheni ya Trump nchini Venezuela.

Nicolás Maduro akisindikizwa na maajenti wa shirikisho la Marekani baada ya kutua katika jiji la New York

Katika mwaka mmoja uliopita, Rais Vladimir Putin amekuwa akijaribu kuigeuza Washington iwe na mwelekeo unaoipendelea Moscow, huku akitafuta kupunguza uungwaji mkono wa kimataifa kwa Kyiv.

Juhudi hizi zimeambatana na mabadiliko ya wazi ya msimamo wa kisiasa wa Urusi, ambapo maafisa wake, wakiongozwa na Putin mwenyewe, wamekuwa wakiepuka kwa kiasi kikubwa kumkosoa moja kwa moja Rais wa Marekani, Donald Trump.

Katika kipindi hiki nyeti cha mazungumzo kuhusu amani nchini Ukraine, Moscow haina nia ya kuchochea mvutano mpya wa kidiplomasia na Washington.

Kwa upande wa Venezuela, Urusi imejijengea nafasi kama mmoja wa washirika wake wakuu, kupitia uhusiano wa muda mrefu unaohusisha ushirikiano wa nishati, miradi ya mafuta na usambazaji wa silaha.

Kati ya mwaka 2005 na 2017, Moscow iliuuzia Caracas silaha zenye thamani ya zaidi ya dola bilioni 11, zikiwemo ndege za kivita za Su-30 na mifumo ya ulinzi wa anga ya S-300, pamoja na kufanya mazoezi ya kijeshi ya pamoja.

Hata hivyo, Waziri wa Ulinzi wa Marekani, Pete Hegseth, alitania hadharani akisema kuwa mifumo hiyo ya ulinzi wa anga ya Urusi haikuonekana kufanya kazi ipasavyo.

Tangu mwaka 2006, Urusi pia ilitoa takribani dola bilioni 17 kwa Venezuela kupitia mikopo na dhamana za kifedha, kwa mujibu wa makadirio ya shirika la habari la Reuters. Hata hivyo, uwekezaji huu ulikuwa wa kisiasa zaidi kuliko wa kiuchumi. Nicolás Maduro alikuwa miongoni mwa viongozi wachache waliotambua Crimea kama eneo la Urusi baada ya kutwaliwa mwaka 2014, na pia aliunga mkono uvamizi wa Urusi nchini Ukraine.

Venezuela ilikuwa miongoni mwa washirika wa mwisho wa Urusi waliokuwa waaminifu bila masharti. Kuondolewa kwa kiongozi wake wa kiimla ni pigo jingine kwa tawala zinazoiunga mkono Moscow, hasa wakati ambapo Urusi imeelekeza nguvu zake zote katika vita vya Ukraine.

Mienendo kama hiyo imeshuhudiwa pia katika maeneo mengine.

Nchini Syria, vikosi vya upinzani vilimuondoa madarakani mshirika wa Urusi, Bashar al-Assad, mwaka 2024. Iran, mshirika mwingine wa karibu wa Moscow, ilikumbwa na mashambulizi ya Marekani dhidi ya mpango wake wa nyuklia majira ya kiangazi yaliyopita, bila Urusi kuonyesha upinzani wa maana.

Kwa ujumla, matukio haya yanaibua maswali mazito kuhusu thamani ya kisiasa na kijeshi ya kuwa mshirika wa Urusi. Hata baada ya kusaini mkataba wa ushirikiano wa kimkakati mwaka jana, Moscow haikuchukua hatua za dhahiri kumlinda Maduro wakati Marekani ilipoingilia kati.

Huenda Moscow ina matumaini kuwa hatua za Marekani nchini Venezuela zitavurugika hatimaye, kutokana na kukosekana kwa mkakati wa muda mrefu na mifano ya mafanikio ya aina hii ya mabadiliko ya tawala.

Historia ya Vita vya Kisovieti–Afghan, vilivyoanza kwa kuchukua madaraka kwa haraka mwaka 1979 lakini baadaye vikageuka kuwa kushindwa kwa gharama kubwa kwa zaidi ya muongo mmoja, bado ni kumbukumbu yenye uzito.