JAJI MNYAKYUSA ALIYEPINGA WAZIWAZI HUKUMU ZA KUNYONGA BINADAMU

on
Mwaka 1994 katika Mahakama Kuu ya Tanzania Kanda ya Dodoma watu wawili waliojulikana kwa majina ya Mbushuu Mnyaroje na Kalai Sungula walikutwa na hatia ya kosa la mauaji. Hawa watu wawili waliua mtu na kupora mifugo yake. Walikutwa na kosa la mauaji ya kukusudia (murder) kinyume na Kifungu cha 196 cha Kanuni ya Adhabu, Sura ya 16 (Penal Code, Cap 16). Hivyo, walitakiwa kupewa hukumu ya kifo kwa mujibu wa Kifungu cha 197 cha Kanuni ya Adhabu yaani kunyongwa mpaka kufa kwa mujibu wa Kifungu cha 26. Kesi hii ilikuwa mbele ya Jaji James Mwalusanya.

Kabla Jaji Mwalusanya hajatoa hukumu hiyo ya kuwanyonga wawili hawa, wakili wa Mbushuu na Sungula Wakili Rweyongeza aliibua hoja kuhusiana na adhabu ya kifo kwamba hukumu ya kifo ni kinyume kabisa cha Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya 1977 ibara 13(6)(d) na (e) kwa maana kwamba hukumu ya kifo ni ya kikatili, ya mateso yaani inayotweza utu wa mtu na isiyo ya kibinadamu. Wakili Rweyongeza alienda mbali zaidi na kusema hukumu ya kifo ni kinyume cha Katiba ibara ya 14 inayotoa haki ya kuishi. Kwa hoja hizo aliiomba mahakama isitoe hukumu ya kifo kwa wateja wake kwani hukumu hiyo ni siyo ya kikatiba (unconstitutional).

Mheshimiwa Jaji Mwalusanya (kama alivyokuwa) alikubaliana moja kwa moja na hoja za wakili Rweyongeza kwamba hukumu ya kifo ni adhabu ya mateso, kinyume cha utu na ubinadamu na ya kikatili. Jaji Mwalusanya alisema ukatili wa hukumu ya kifo unaonekana katika utekelezaji wa hukumu kwani si wa kistaarabu hata kidogo, unapingana na Katiba yetu na pia na Haki za Binadamu.

Katika kusisitiza ubaya wa hukumu ya kifo Jaji Mwalusanya akaandika kwenye hukumu yake maneno haya, ninayanukuu: ".......the process as slow, dirty, horrible, brutal, uncivilized and unspeakably barbaric"

Jaji Mwalusanya alisema hukumu ya kifo ni kinyume na ibara ya 14 ya katiba ya Jamhuri ya muungano wa Tanzania inayotoa haki ya kuishi kwa kila mtanzania. Sababu zingine ni ucheleweshwaji wa utekelezaji wa hukumu hiyo ya kifo na mazingira mabaya ambayo wafungwa wanaosubiri kunyongwa huhifadhiwa.

Jaji Mwalusanya baada ya kupinga vikali Kifungu cha Sheria cha Kanuni ya Adhabu ya Makosa ya Jinai (Penal Code) Kifungu cha 197 na kukitangaza kuwa kinapingana na Katiba yaani "Unconstitutional", aliwahukumu Mbushuu Mnyaroje na Kalai Sungula kifungo cha maisha jela kila mmoja badala ya hukumu ya kifo.

Jaji Mwalusanya alizaliwa tarehe 8/9/1943 huko mkoani Mbeya wilayani Rungwe na kufariki tarehe 1/10/2010 akiwa anaishi mkoani Dodoma ambako ndiko alikoweka makazi yake ya kudumu.

Kwa wanaopenda kusoma maswala ya kisheria watakubaliana nami kuwa huyu Mnyakyusa alikuwa maarufu sana katika utetezi wa maswala ya Haki za Binadamu, na hata hukumu zake nyingi zilijipambanua hivyo. Wakati wa uhai wake aliandika machapisho na vitabu vingi sana, baadhi yake ni pamoja na hivi vifuatavyo:

 *Sheria ya Haki za Binadamu (1988)
 *Upanuzi wa Demokrasia na Uimarishaji wa Haki za Binaadamu Katika Mfumo wa Demokrasia ya Vyama Vingi Tanzania: Matumizi ya Katiba na Sheria Zilizopo ili Kudumisha Utulivu, Amani and Mshikamano (1993)
 *Utaratibu wa Sheria wa Kutatua Migogoro ya Kazi: Pale Mfanyakazi Anaapoachishwa Kazi, Kufukuzwa Kazi, Kupunguzwa Kazi, Kupewa Likizo Isiyo na Muda Maalum na bila Malipo au Kustaafishwa kwa Manufaa ya Umma (1993)
 *Sheria ya Mirathi: Maswali na Majibu Kuhusu Haki za Wajane (1993).

Je unataka kujua zaidi kuhusu historia ya Mnyakyusa huyu? Kama jibu ni ndiyo, basi endelea kuniombea ili mpango wangu wa kukiandika kitabu cha "WANYAKUSA MASHUHURI" ufanikiwe. Kwenye kitabu hicho utajua mengi kuhusu Wanyakyusa wengi waliopata kuwa mashuhuri kwenye mambo mbalimbali ya kielimu, kiutamaduni, kisiasa, kiuchumi, kijamii na kadhalika.

 Ahsanteni sana, ndaga fijo!!

Lusako Mwang'onda
Kihesa TRM, Iringa. 
26 Februari, 2026.



 

Comments

Post a Comment

HABARI ZILIZOSOMWA ZAIDI

Image

MAKABILA 10 YENYE WANAWAKE WAREMBO TANZANIA

  1. Wahiraki,  Hawa ni wanawake wa jamii ya Wahiraki wa napatikana kaskazini mwa Tanzania wamezagaa mikoa ya manyara ni weupe Wana Umbo zuri wanavutia kwa Macho. 2. Warangi,  Hawa ni wanawake jamii ya Warangi ni wazuri nywele zao ni asili ya waraabu weupe sura nzuri wanapatikana kondoa. 3. Wanyiramba.  Hawa ni warembo Sana sura matata wanapatikana mkoa wa singida kaskazini, usipokua makini utawafananisha na wanyaturu 4. Wamasai,  kabila hili wanawake wazuri sio wengi Sana lakini ukikutana na sampuli Tatu au nne hivi utauza hata boxa kuongezea mahari wamezagaa Sana Arusha 5. Wahaya,  hawa nao ni jamii ya Kanda ya ziwa maumbile Yao Kuna weupe miguu Yao ya bia shape matata wamejaa Sana bukoba. 6. Wanyaturu,  Hawa wanafanana na Wanyiramba wanapatikana singida hasa ikungi na manyoni weupe wanavutia 7. Wapare,  Hii ni jamii ya kabila la Wapare wanapatikana moshi wilaya ya same wako vizuri usicheze kabisa na hili kabila shape nzuri. 8 .Wamakonde,  ...
Image

Wasifu wa Kizza Besigye

Image copyright BBC World Service Image caption Besigye anawania urais kwa mara ya nne Kanali (Mstaafu) Dkt Kizza Besigye Kifeefe alizaliwa mwaka 1956 katika wilaya ya Rukungiri, magharibi mwa Uganda. Besigye alifuzu kama daktari baada ya kusomea Chuo Kikuu cha Makerere, mjini Kampala. Alijiunga na chama cha Museveni cha Uganda Patriotic Movement muda mfupi baada ya kuondolewa madarakani kwa Idi Amin 1978. Mwaka 1982, alijiunga na Museveni vitani baada ya kuzuiliwa miezi miwili katika hoteli moja mjini Kampala akituhumiwa kushirikiana na waasi. Baada ya Museveni kuingia uongozini, alimteua Dkt Besigye, wakati huo akiwa na umri wa miaka 29, kuwa waziri wa nchi aliyesimamia masuala ya ndani na masuala ya siasa za taifa. Dkt Besigye alipanda cheo jeshini na kufikia cheo cha kanali. Alistaafu muda mfupi kabla ya uchaguzi mkuu wa 2001, miezi michache kabla ya kujitokeza na kutangaza kwamba angewania urais. Image copyright AFP Image caption Besigye aliwahi kukimbilia uhami...
Image

KILA MWANAMKE ANAPASWA KUFAHAMU HII...

1). Usipayuke  sauti juu  kwa mumeo kwa sababu yoyote . kupayuka maneno Ni ishara ya kukosa heshima. 2). Usiongee  udhaifu wa mumeo kwa  familia  au marafiki zako. Utarudi kwako. Wewe ni mlinzi wa kila mmoja Kwa mumeo.. 3). Kamwe usitumie mitazamo na hisia kuwasiliana na mumeo, hujui jinsi mumeo atakavyoutafsiri. Wanawake wanaojitetea hawana nyumba yenye furaha. 4). Kamwe usimlinganishe mumeo na wanaume wengine, hujui maisha yao yanahusu nini. Ukimshambulia familia yake, Upendo wake kwako utapungua. 5). Usiwatendee vibaya marafiki wa mumeo kwa sababu humpendi, mtu anayepaswa kuwaondoa ni mumeo. 6). Usisahau kamwe kwamba mumeo alikuoa, si mjakazi wako au mtu mwingine yeyote. Timiza majukumu yako. 7). Kamwe usimpe mtu yeyote jukumu la kumjali mumeo, watu wanaweza kufanya kila kitu kingine lakini mumeo ni jukumu lako mwenyewe.  8. Kamwe usimlaumu mumeo akirudi nyumbani mikono mitupu. Badala yake umtie moyo. 9). Kamwe usiwe mke mharibifu, jasho la mumeo ni la t...
Image

MBUNGE DKT. MAJULE ATOA MSAADA WA VYAKULA, VYANDARUA 100 SHULE YA VIZIWI DODOMA

Mbunge wa Viti Maalumu ambaye pia ni Mwenyekiti wa Umoja wa Wanawake wa Chama Cha Mapinduzi (UWT) Mkoa wa Dodoma, Dkt. Neema Majule (katikati) ametoa  msaada wa vyakula, vinywaji, vifaa vya usafi na vyandarua 100  kwa  Shule ya Viziwi Dodoma, katika tukio lililofanyika Februari 21, 2026 katika shule hiyo iliyopo Kisasa jijini Dodoma. Katika tukio hilo, Dkt. Majule ambaye yupo mstari wa mbele  kujitotea kwa hali na mali katika masuala ya kijamii na hasa kwa watu wenye  uhitaji maalumu, alitoa mchele, unga, mafuta, sukari, vinywaji, sabuni, fagio, kalamu, madaftari na pedi kwa ajili ya mabinti. Kabla ya makabidhiano ya msaada huo, Dkt. Majule alipata wasaa wa kutembelea na kujionea jinsi wanafunzi wanavyopata mafunzo kwa njia ya vitendo ikiwemo ushonaji, kompyuta, ufundi umeme na uselemala lakini pia mchezo wa pooltable. Mkuu wa shule hiyo, Awadhi Mbogo alitoa shukrani kwa kitendo cha mbunge huyo kuamua kutoa msaada huo mkubwa kwa shule hiyo na kwa aendelee na moy...
Image

Kizza Besigye ‘akamatwa’ tena Uganda

Image copyright AP Image caption Dkt Besigye amekamatwa akielekea makao makuu ya Tume ya Uchaguzi Kiongozi wa chama cha upinzani cha Forum for Democratic Change (FDC) nchini Uganda Kizza Besigye amekamatwa tena na maafisa wa polisi. Watu walioshuhudia wanasema amekamatwa alipokuwa akijaribu kuondoka nyumbani kwake. Amekuwa kwenye kizuizi cha nyumbani tangu Ijumaa wakati polisi walimtuhumu kupanga kujitangazia matokeo. Mtazamo wa Kizza Besigye kuhusu uchaguzi Museveni: Uchaguzi wa Uganda ulikuwa shwari Image caption Besigye alizuiliwa na polisi mara tatu wiki iliyopita Wakili wake amethibitisha habari za kukamatwa kwake. Awali kulikuwa na habari kwamba angefika makao makuu ya Tume ya Uchaguzi kuitisha matokeo rasmi ya kina ya uchaguzi wa urais. Image copyright AFP Image caption Polisi walivamia afisi za chama cha FDC Ijumaa wiki iliyopita Tume ya Uchaguzi ilimtangaza Rais Yoweri Museveni kuwa mshindi wa uchaguzi wa urais uliofanyika Alhamisi wiki iliyopita.
Image

MAMBO MADOGO YANAYOVUTIA KWA MPENZI WAKO

1. Kuzungumza na mpenzi wako kwa heshima 2. Kuhifadhi baadhi ya sehemu za mwili wako kwa ajili ya Mpenzi wako ili aone tu, usitoe Penzi kwa Kila aneomba  3. Mmbusu mpenzi wako bila sehemu yoyote  4. Kumshikilia mpenzi wako mahali anapopenda kushikwa - kiuno, mikono, mgongo, vidole nk 5. Jibu Message  za mpenzi wako. Kamwe usimfanye mpenzi wako ahisi kukataliwa Kwa kutojali msg zake 6. Mpe mpenzi wako amani. Amani ni jambo muhimu Katika mahusiano  7. Kuwasiliana vizuri. Kuwa Rafiki wa kuwasiliana. Endelea kuwasiliana asubuhi, mchana na Usiku .Usiwe mgeni kihisia kwa mwenzi unayetarajia kukupa mwili wake 8. Kuvaa vizuri kwa ajili ya Mpenzi wako, kunukia vizuri, kudumisha usafi mzuri wa Mwili. 9.  kuwa mtukutu, mchafu na mchafu faraghani na mpenzi wako. Inafanya urafiki uhisi kama siri kati yenu wawili 10. Kujiamini. Inamvutia mpenzi wako na kumfanya asikuache tena  
Image

DKT. MAJULE AKABIDHIWA CHETI CHA SHUKRANI UWT DODOMA KUFANIKISHA USHINDI WA CCM 2025

Mwenyekiti wa Jumuiya ya Umoja wa Wanawake wa Chama cha Mapinduzi Tanzania (UWT) Ndg. Mary Pius Chatanda (MCC) akitoa cheti kwa Mwenyekiti wa UWT Mkoa wa Dodoma, Dkt. Neema Majule ikiwa ni miongoni mwa mikoa iliyoshiriki kufanya kampeni na kutafuta kura za kishindo kwa Mgombea wa Nafasi ya Urais kwa Tiketi ya CCM, Dkt. Samia Suluhu Hassan, Wabunge pamoja na Madiwani katika uchaguzi uliofanyika Oktoba 29, 2025. Aidha, Chatanda alitoa vyeti vya Shukrani pia kwa Viongozi wa UWT kwa kila Mkoa Nchini, pamoja na Maafisa Tehama waliohakikisha kila taarifa za Uchaguzi zinawekwa kwenye mfumo mmoja na kupata takwimu sahihi kwa kile kilichofanyika katika kusaka ushindi wa kishindo kwa CCM. Hayo yamejiri Februari 14, 2026 wakati wa kikao cha Baraza Kuu la UWT kilichoketi katika ukumbi wa NEC jijini Dodoma. Dkt. Majule akipokea cheti hicho kutoa kwa Mwenyekiti wa UWT Taifa, Chatanda. Dkt. Majule akifurahia na viongozi wenzie kupata cheti hicho. IMEANDALIWA NA RICHARD MWAIKENDA - 0754264203  
Image

30 TANZANIAN PROJECTS IN THE NEXT 10 YEARS

1. Standard Gauge Railway expansion 2. Dar es Salaam–Morogoro–Dodoma expressway 3. Julius Nyerere Hydropower Project (full capacity) 4. Kigongo–Busisi Bridge completion 5. Dar es Salaam Metro / BRT expansion 6. New Bagamoyo Deep Sea Port revival 7. LNG Gas Project in Lindi 8. Dodoma smart city development 9. Lake Victoria ports modernization 10. Lake Tanganyika ports upgrade 11. New international airport in Dodoma 12. Kilimanjaro Airport expansion 13. Rural electrification phase IV 14. National solar and wind power farms 15. Zanzibar mega tourism resorts 16. Serengeti conservation infrastructure 17. Tanzania digital government platform 18. National fiber optic network expansion 19. East African oil pipeline support infrastructure 20. Affordable housing mega projects 21. New industrial parks and SEZs 22. Fertilizer factory project 23. Iron and steel processing plants 24. Port of Dar es Salaam expansion 25. National irrigation schemes 26. Fisheries modernization on Lake Victoria 27. Mini...
Image

MAJESHI YA URUSI CHINA NA IRANI YAANZA MAZOEZI YA PAMOJA DHIDI YA MAREKANI

Mazoezi ya pamoja ya kijeshi kati ya Russia, China na Iran karibu na Strait of Hormuz yana ujumbe wa kimkakati zaidi kuliko kijeshi pekee.  Siku za Hivi Karibuni Mataifa haya yamekua yakishirikiana sana katika mazoezi ya moja kwa moja. Fuatana nami Mchambuzi wako Profesa Chotara Mweusi Sultan. Huu ni Ujumbe kwa NATO na Marekani pamoja na Mshirika wao Israel mazoezi haya yanaashiria mambo makuu matatu. 👉Onyo la kisaikolojia, Ni ishara kwamba mataifa hayo yanaweza kushirikiana kijeshi ikiwa mgogoro mkubwa utatokea. 👉Ushirikiano unaokua, Inaonesha ushirikiano kati ya wapinzani wakuu wa Magharibi unaongezeka, hasa katika nyanja za ulinzi. 👉Kuzuia presha za kijeshi Yani Ni njia ya kuonesha kwamba mashinikizo ya kijeshi au vikwazo haviwezi kuitenga Iran kirahisi na wapo tayari kwa lolote iwapo litatokea. Huu ni Ujumbe kwa Marekani Yani United States, mazoezi haya ni ishara ya kukaribisha vita Yanakusudia kuonesha kuwa shambulio lolote dhidi ya Iran linaweza kusababisha athari pana zai...